Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM) Chính thức Bước vào Giai đoạn Tuân thủ (Từ 1/1/2026)

Ngày 1/1/2026 đánh dấu một cột mốc quan trọng trong chính sách khí hậu của Liên minh Châu Âu (EU) khi Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM) chính thức khép lại giai đoạn chuyển tiếp (2023-2025) và bước vào giai đoạn tuân thủ toàn diện.

Giờ đây, CBAM không chỉ là một quy định thương mại mà đã trở thành một cơ chế trách nhiệm khí hậu bắt buộc, yêu cầu sự minh bạch dữ liệu từ điểm xuất phát của chuỗi cung ứng cho đến cửa khẩu EU.

1. Những con số nổi bật trong tuần đầu tiên áp dụng

Hệ thống Hải quan EU và Cơ sở dữ liệu CBAM đã được tích hợp thành công, đảm bảo việc thông quan diễn ra suôn sẻ:

• 12.000+ nhà nhập khẩu đã nộp đơn xin cấp phép CBAM.
• 4.100+ doanh nghiệp đã chính thức nhận được trạng thái "Người khai báo được ủy quyền".
• 10.483 tờ khai hải quan chứa hàng hóa CBAM được xác thực tự động.
• 1,65 triệu tấn hàng hóa chịu ảnh hưởng đã được khai báo chỉ trong 6 ngày đầu.
• Sắt thép chiếm áp đảo với 98% khối lượng, tiếp theo là Phân bón (1,2%), Xi măng (0,5%) và Nhôm (0,3%).

Ngoài ra, Việt Nam nằm trong Top 6 quốc gia xuất khẩu hàng hóa thuộc diện CBAM lớn nhất vào EU (cùng với Thổ Nhĩ Kỳ, Trung Quốc, Ấn Độ, Canada, và Đài Loan).

2. Phạm vi áp dụng và Các quy định mới nhất 2026

Giai đoạn này áp dụng mức phí carbon cho hàng hóa nhập khẩu tương đương với mức phí mà các nhà sản xuất EU phải trả (theo hệ thống EU ETS), nhằm ngăn chặn tình trạng "rò rỉ carbon".

Đối tượng bị ảnh hưởng: Áp dụng cho các nhà nhập khẩu mang các mặt hàng phát thải cao vào EU, bao gồm: Sắt thép, Nhôm, Xi măng, Phân bón, Điện và Hydrogen. 

Để giảm gánh nặng hành chính, EU đã đưa ra các cập nhật quan trọng:

• Miễn trừ theo ngưỡng 50 tấn: Nếu doanh nghiệp nhập khẩu dưới 50 tấn hàng hóa CBAM/năm, họ sẽ được miễn trừ hoàn toàn các nghĩa vụ khai báo, cấp phép và mua chứng chỉ. Quy định này giúp loại bỏ nghĩa vụ cho khoảng 90% nhà nhập khẩu nhỏ, nhưng vẫn kiểm soát được 99% lượng phát thải.
• Ủy quyền bên thứ ba: Doanh nghiệp có thể thuê các đại lý hải quan hoặc chuyên gia tư vấn để quản lý hồ sơ và nộp báo cáo thay mặt mình.
• Giãn hoãn tiến độ: Thay vì hạn chót khai báo là 31/5, các doanh nghiệp giờ có thể nộp tờ khai định kỳ hàng năm vào 31/8 và hạn chót nộp chứng chỉ CBAM là 31/10.

3. Nghĩa vụ của Doanh nghiệp từ năm 2026

Nếu khối lượng nhập khẩu vượt ngưỡng 50 tấn/năm, các doanh nghiệp bắt buộc phải thực hiện các bước sau:

1. Trở thành Người khai báo được ủy quyền: Phải đăng ký thông qua cổng CBAM AMM. Nếu không có giấy phép này, hàng hóa sẽ bị chặn lại tại hải quan.
2. Tính toán phát thải thực tế: Phải thu thập dữ liệu phát thải trực tiếp (và gián tiếp đối với một số mặt hàng) từ các nhà máy sản xuất. Dữ liệu này bắt buộc phải được xác minh bởi một bên thứ ba độc lập.
3. Báo cáo thường niên & Mua chứng chỉ: Nộp báo cáo tổng lượng hàng hóa và lượng phát thải tương ứng. Sau đó, mua chứng chỉ CBAM theo mức giá trung bình của EU ETS để bù đắp. (Có thể được khấu trừ nếu nhà sản xuất đã trả phí carbon tại quốc gia gốc).

4. Rủi ro khi sử dụng "Giá trị mặc định" (Default values)

Nếu nhà sản xuất (ví dụ: các nhà máy tại Việt Nam) không thể cung cấp dữ liệu phát thải thực tế, nhà nhập khẩu sẽ phải sử dụng "Giá trị mặc định" (Default values) do Ủy ban Châu Âu cung cấp.

Tuy nhiên, EU đang chủ đích áp dụng hình phạt lên các giá trị này để ép các doanh nghiệp phải đo lường thực tế:

• Năm 2026: Giá trị mặc định bị cộng thêm 10%.
• Năm 2027: Cộng thêm 20%.
• Từ 2028: Cộng thêm 30% (ngoại trừ ngành phân bón chỉ tăng 1%/năm).

Việc phụ thuộc vào giá trị mặc định sẽ đẩy chi phí chứng chỉ CBAM lên rất cao, làm giảm năng lực cạnh tranh của nhà cung cấp.

5. Hướng đi tiếp theo của CBAM:

Doanh nghiệp cần chuẩn bị tinh thần cho những làn sóng mở rộng tiếp theo của CBAM:

• Sản phẩm hạ nguồn (Từ 1/1/2028): Đề xuất mở rộng áp dụng CBAM cho 180 sản phẩm hạ nguồn có chứa nhiều nhôm và thép (chủ yếu là vật tư công nghiệp).
• Chống lách luật: Đóng "lỗ hổng phế liệu" bằng cách đưa phế liệu nhôm và thép trước tiêu dùng (pre-consumer scrap) vào phạm vi áp dụng.
• Quỹ Khử carbon Tạm thời: Dành 25% doanh thu từ CBAM (giai đoạn 2028-2029) để hỗ trợ các ngành công nghiệp EU chuyển đổi xanh.

Lời khuyên cho Doanh nghiệp & Chuỗi cung ứng tại Việt Nam

CBAM không chỉ là câu chuyện của bộ phận xuất nhập khẩu mà còn đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa mua hàng, tuân thủ tiêu chuẩn và báo cáo ESG. Khả năng cung cấp báo cáo kiểm kê khí nhà kính (như CDP hay ISO 14064) chính xác và minh bạch của nhà cung cấp giờ đây trở thành một lợi thế cạnh tranh thương mại mang tính sống còn tại thị trường EU.

LIÊN HỆ VỚI #ISC_VIỆT_NAM ĐỂ ĐƯỢC HỖ TRỢ CHI TIẾT NHẤT

#Hotline/Zalo: 0707 185 165 - Ms. Thảo Đỗ

#Email: thao.do@iscvietnam.net

#Văn_Phòng_ISC_Việt_Nam

=> Hà Nội: Số 18 Tam Trinh, Quận Hai Bà Trưng, Hà Nội.

=> Đà Nẵng: 498 Bùi Trang Chước, Cẩm Lệ, Đà Nẵng.

=> Hồ Chí Minh: 8/29 Hoàng Hoa Thám, Phường 7, Bình Thạnh, Hồ Chí Minh.

*Nguồn bài viết: 

European Comission (2026), "CBAM successfully entered into force on 1 January 2026"

Ecovadis, "CBAM Explained: The EU’s Carbon Border Adjustment Mechanism"

International Carbon Action Partnership (2026), "EU CBAM enters compliance phase and outlines path ahead"

Carbon Complete (2026), "Compliance Requirements Under the EU Carbon Border Adjustment Mechanism"