Cơ Chế Điều Chỉnh Biên Giới Carbon (CBAM) Của EU: Toàn Bộ Thông Tin Trọng Tâm Và Dịch Vụ Tư Vấn Từ ISC Việt Nam

Trong tiến trình thực hiện các mục tiêu khí hậu của Liên minh Châu Âu (EU), Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon – CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) đang trở thành một yêu cầu quan trọng đối với hoạt động xuất khẩu các sản phẩm có cường độ phát thải cao vào thị trường EU.

CBAM được EU xây dựng nhằm hạn chế rò rỉ carbon (carbon leakage) và bảo đảm rằng hàng hóa nhập khẩu thuộc phạm vi điều chỉnh phản ánh lượng phát thải carbon phát sinh trong quá trình sản xuất. Cơ chế này bổ trợ cho Hệ thống Thương mại Khí thải EU – EU ETS, đồng thời tạo động lực thúc đẩy quá trình giảm phát thải trong các ngành công nghiệp ngoài EU.

Từ ngày 01/01/2026, CBAM đã chuyển từ giai đoạn chuyển tiếp sang giai đoạn vận hành chính thức (definitive regime). Vì vậy, đối với doanh nghiệp Việt Nam sản xuất các sản phẩm thuộc phạm vi CBAM, việc chuẩn hóa dữ liệu phát thải, phương pháp tính toán và hồ sơ tại cơ sở sản xuất ngày càng trở nên quan trọng trong quan hệ với khách hàng và nhà nhập khẩu EU.

1. Cơ Chế CBAM Là Gì?

CBAM là công cụ chính sách của Liên minh Châu Âu nhằm cân bằng giá phát thải carbon giữa hàng hóa sản xuất nội địa (thuộc Hệ thống Thương mại Khí thải EU - EU ETS) và hàng hóa nhập khẩu.

Mục tiêu chính của CBAM là hạn chế carbon leakage – hiện tượng hoạt động sản xuất có thể dịch chuyển từ EU sang các quốc gia có yêu cầu về khí hậu ít nghiêm ngặt hơn hoặc hàng hóa có cường độ phát thải cao từ bên ngoài EU thay thế sản phẩm được sản xuất trong EU.

CBAM không đơn thuần là một yêu cầu về môi trường đối với nhà sản xuất ngoài EU. Về mặt pháp lý, nghĩa vụ CBAM chủ yếu đặt lên nhà nhập khẩu EU hoặc indirect customs representative. Tuy nhiên, để thực hiện nghĩa vụ khai báo, nhà nhập khẩu cần dữ liệu về lượng phát thải tích hợp (embedded emissions) của hàng hóa được sản xuất tại cơ sở ngoài EU.

Điều này khiến các nhà sản xuất và xuất khẩu tại Việt Nam có vai trò quan trọng trong việc:

• Theo dõi và tính toán phát thải tại cơ sở sản xuất;
• Xác định embedded emissions của sản phẩm thuộc phạm vi CBAM;
• Cung cấp dữ liệu và bằng chứng cần thiết cho khách hàng/nhà nhập khẩu EU;
• Chuẩn bị dữ liệu actual emissions khi muốn sử dụng giá trị phát thải thực tế;
• Sẵn sàng cho quá trình verification khi áp dụng actual emissions.

2. Các Nhóm Hàng Hóa Thuộc Phạm Vi Áp Dụng

Giai đoạn đầu của CBAM tập trung vào 6 nhóm ngành có cường độ phát thải cao và nguy cơ rò rỉ carbon lớn nhất:

1. Sắt thép (Iron & Steel)
2. Nhôm (Aluminium)
3. Xi măng (Cement)
4. Phân bón (Fertilisers)
5. Điện (Electricity)
6. Hydro (Hydrogen)

Phạm vi thực tế không chỉ được xác định bằng tên ngành mà phải căn cứ vào mã hàng hóa và các sản phẩm cụ thể thuộc Annex I của Regulation (EU) 2023/956, cùng các quy định sửa đổi có liên quan. Vì vậy, doanh nghiệp không nên chỉ dựa vào việc sản phẩm thuộc “ngành thép”, “nhôm” hay “phân bón” để kết luận sản phẩm có thuộc CBAM hay không; cần kiểm tra chính xác mã hàng hóa áp dụng. 

Doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý

Đối với hàng xuất khẩu vào EU, việc xác định mã HS/CN và phạm vi sản phẩm CBAM nên được thực hiện ngay từ đầu. Đây là cơ sở để xác định sản phẩm có thuộc CBAM hay không, phương pháp tính embedded emissions nào được áp dụng và dữ liệu nào cần thu thập.

3. Lộ Trình Triển Khai CBAM: Từ Báo Cáo Sang Thực Thi Nghĩa Vụ Tài Chính

Lộ trình CBAM được chia thành hai giai đoạn rõ rệt:

Giai đoạn Chuyển tiếp (01/10/2023 – 31/12/2025)

• Trong giai đoạn chuyển tiếp, nhà nhập khẩu EU chủ yếu thực hiện nghĩa vụ báo cáo lượng hàng hóa nhập khẩu và embedded emissions.
• Đây là giai đoạn thử nghiệm và thu thập dữ liệu. Chưa phát sinh nghĩa vụ tài chính thông qua việc mua và surrender CBAM certificates.
• Giai đoạn này đã kết thúc vào ngày 31/12/2025.

Giai đoạn Vận hành Chính thức (Từ 01/01/2026 trở đi)

Từ ngày 01/01/2026, CBAM bước vào definitive regime.

Nhà nhập khẩu EU thuộc phạm vi áp dụng phải thực hiện các nghĩa vụ liên quan đến:

• CBAM authorisation;
• khai báo lượng hàng hóa và embedded emissions;
• mua CBAM certificates;
• surrender số lượng certificates tương ứng theo quy định.

Tuy nhiên, cần lưu ý một điểm rất quan trọng:

Việc CBAM bước vào definitive regime từ 01/01/2026 không có nghĩa nhà nhập khẩu phải mua certificates ngay trong ngày 01/01/2026.

Đối với hàng hóa nhập khẩu trong năm 2026, CBAM certificates được mua từ tháng 02/2027. Tờ khai CBAM đầu tiên, bao gồm lượng phát thải của hàng hóa nhập khẩu trong năm 2026, được hoàn tất trong năm 2027. Theo thông tin hiện hành của European Commission, thời hạn là 30/09/2027.

4. Tác Động Thực Tế Đến Doanh Nghiệp Sản Xuất & Xuất Khẩu

Đối với các nhà sản xuất xuất khẩu vào thị trường Châu Âu, CBAM tạo ra các áp lực trực tiếp:

• Rủi ro mất đơn hàng: Đối tác nhập khẩu tại EU sẽ ưu tiên lựa chọn các nhà cung cấp có khả năng cung cấp dữ liệu phát thải rõ ràng, minh bạch và đã được thẩm tra độc lập để tối ưu chi phí chứng chỉ CBAM.
• Chi phí biên gia tăng: Khoảng cách phát thải trên mỗi tấn sản phẩm sẽ quy trực tiếp ra thành tiền bằng chứng chỉ carbon, ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh về giá.
• Yêu cầu kỹ thuật khắt khe: Phương pháp tính phát thải trực tiếp (Direct emissions) và gián tiếp (Indirect emissions) đòi hỏi hệ thống giám sát năng lượng, định mức nguyên vật liệu và hồ sơ kiểm kê khí nhà kính (GHG) ở cấp độ từng dây chuyền/cơ sở sản xuất.

5. Dịch Vụ Tư Vấn & Đồng Hành Toàn Diện Từ ISC

Để hỗ trợ các đơn vị thích ứng kịp thời với các rào cản kỹ thuật của EU, ISC Việt Nam cung cấp gói giải pháp toàn diện về CBAM và Quản lý phát thải khí nhà kính dành riêng cho các doanh nghiệp. ISC Việt Nam:

• Tư vấn và đào tạo kiểm kê khí nhà kính theo chuẩn ISO 14064, ISO 14067, CDP, CFP,...
• Xây dựng hồ sơ dữ liệu phát thải phục vụ báo cáo CBAM.
• Tư vấn báo cáo phát triển bền vững theo chuẩn quốc tế
• Đồng hành cùng các dự án thành công tiêu biểu như Hanacans (báo cáo CDP), Hyosung (dấu chân carbon sản phẩm), khẳng định uy tín trên thị trường quốc tế.

Lợi Thế Đồng Hành Cùng ISC

• Đội ngũ chuyên gia kỹ thuật giàu kinh nghiệm: Thấu hiểu sâu sắc các quy chuẩn quốc tế (ISO 14064, GHG Protocol, Quy định EU CBAM) và quy chuẩn kiểm kê phát thải tại Việt Nam.
• Quy trình triển khai thực chiến: Trực tiếp khảo sát hiện trường, bám sát số liệu vận hành của từng cơ sở, mang lại giải pháp khả thi và tiết kiệm nguồn lực.
• Bảo mật và chuẩn xác: Cam kết tính bảo mật của dữ liệu kỹ thuật và độ chuẩn xác của báo cáo phục vụ kiểm toán đối tác.

Liên Hệ Tư Vấn

Đừng để rào cản CBAM làm gián đoạn chuỗi cung ứng xuất khẩu của doanh nghiệp. Hãy liên hệ với ISC ngay hôm nay để nhận được sự tư vấn chuyên sâu và đánh giá sơ bộ mức độ sẵn sàng tuân thủ CBAM

Đăng ký báo giá tại: Đăng ký tại đây

#Hotline/Zalo: 0707 185 165 - Ms. Thảo Đỗ

#Email: thao.do@iscvietnam.net

Tài Liệu Tham Khảo & Nguồn Dẫn Chính Thức

1. European Commission – Carbon Border Adjustment Mechanism
2. European Commission – CBAM Definitive Regime
3. European Commission – CBAM Legislation and Guidance
4. EUR-Lex – Regulation (EU) 2025/2083
5. Bộ Công Thương – Tài liệu phục vụ họp báo quý I/2026