CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) – Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon – là chính sách của Liên minh châu Âu (EU) nhằm ngăn ngừa phát thải carbon ra môi trường. Theo đó, doanh nghiệp ngoài EU khi xuất khẩu một số hàng hóa vào thị trường này phải:
- Khai báo lượng phát thải khí nhà kính trong quá trình sản xuất
- Mua tín chỉ carbon tương ứng nếu vượt quá mức cho phép của EU
Mục tiêu của CBAM là giảm phát thải toàn cầu, đảm bảo cạnh tranh công bằng và thúc đẩy chuyển đổi xanh trên toàn thế giới.
LỘ TRÌNH VÀ PHẠM VI ÁP DỤNG CBAM.
Giai đoạn đầu của Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) chính thức bắt đầu từ ngày 01/10/2023 và kéo dài đến hết năm 2025. Trong thời gian này, doanh nghiệp chỉ cần khai báo lượng phát thải carbon mà chưa phải nộp chi phí carbon. CBAM trước mắt áp dụng với các ngành có mức phát thải cao như: xi măng, phân bón, sắt thép, nhôm, hydrogen và điện.
Từ ngày 01/01/2026, CBAM sẽ chính thức tính giá carbon và mở rộng dần phạm vi áp dụng sang các ngành khác như hóa chất hữu cơ, nhựa, …
Theo lộ trình của EU, đến năm 2034, hầu hết các hàng hóa chứa CO₂ thuộc Hệ thống Thương mại Khí thải EU (EU-ETS) sẽ phải tuân thủ CBAM.
ẢNH HƯỞNG CỦA CBAM TỚI DOANH NGHIỆP VIỆT NAM.
CBAM ra đời tác động trực tiếp đến các doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu sang EU, đặc biệt trong các ngành như thép, nhôm, xi măng, phân bón, ... Doanh nghiệp sẽ phải khai báo lượng phát thải khí nhà kính từ 2023 và bắt đầu mua tín chỉ carbon từ 2026 nếu vượt ngưỡng cho phép. Điều này có thể làm tăng chi phí, gây khó khăn nếu không có hệ thống đo lường và quản lý phát thải phù hợp. Ước tính với giá các-bon của châu Âu khoảng 60 USD/tCO2 thì đã chiếm khoảng 15-20% giá thành thép xuất khẩu và khoảng 35-40% giá thành nhôm xuất khẩu của Việt Nam.
CBAM là thách thức nhưng cũng là động lực để doanh nghiệp chuyển đổi sang sản xuất xanh và bền vững hơn. Không chỉ châu Âu mà các quốc gia khác như Anh Quốc, Hoa Kỳ, Australia, Canada cũng đang cân nhắc áp dụng chính sách tương tự CBAM. Hiện nay Anh Quốc đã chính thức tuyên bố kế hoạch áp dụng CBAM từ 2027).
CÁC YÊU CẦU CHÍNH CỦA CBAM.
1. Khai báo phát thải khí nhà kính: Doanh nghiệp phải tính toán và khai báo lượng phát thải CO₂ (và một số khí khác) phát sinh trong quá trình sản xuất hàng hóa xuất khẩu sang EU.
2. Báo cáo định kỳ: Từ 2023–2025, doanh nghiệp (hoặc bên nhập khẩu tại EU) phải nộp báo cáo hàng quý về lượng phát thải, phương pháp tính và các thông tin liên quan.
3. Mua tín chỉ carbon từ năm 2026: Nếu phát thải vượt mức quy định, doanh nghiệp phải mua tín chỉ CBAM tương ứng với lượng phát thải ròng để bù đắp lượng CO₂.
4. Đăng ký và phối hợp với bên nhập khẩu tại EU: Bên nhập khẩu (CBAM declarant) chịu trách nhiệm chính trong việc nộp báo cáo và tín chỉ, nhưng doanh nghiệp cần cung cấp đầy đủ dữ liệu hỗ trợ.
5. Minh bạch và kiểm chứng dữ liệu: Dữ liệu phát thải phải chính xác, có thể kiểm tra và được xác minh bởi bên thứ ba nếu cần.
LỢI ÍCH CỦA DOANH NGHIỆP KHI TUÂN THỦ CBAM.
Việc tuân thủ CBAM sẽ giúp doanh nghiệp có những lợi thế như sau:
- Duy trì và mở rộng thị trường xuất khẩu vào EU: Tuân thủ CBAM giúp doanh nghiệp tránh rào cản thương mại, đảm bảo hàng hóa không bị từ chối tại biên giới châu Âu.
- Nâng cao năng lực quản lý khí thải và sản xuất xanh: Việc tính toán và kiểm soát phát thải giúp doanh nghiệp hiệu quả hơn trong quản trị môi trường và hướng đến sản xuất bền vững.
- Gia tăng uy tín và giá trị thương hiệu: Doanh nghiệp tuân thủ các quy định môi trường khắt khe của EU sẽ được đánh giá cao bởi đối tác và người tiêu dùng quốc tế.
- Thu hút đầu tư và cơ hội hợp tác quốc tế: Doanh nghiệp minh bạch về phát thải và thân thiện với môi trường thường dễ thu hút vốn đầu tư xanh và đối tác toàn cầu.
- Đón đầu xu thế phát triển bền vững: CBAM là xu hướng tất yếu. Doanh nghiệp tuân thủ sớm sẽ có lợi thế cạnh tranh lâu dài khi các thị trường khác áp dụng cơ chế tương tự.
QUY TRÌNH TƯ VẤN, ÁP DỤNG CBAM.
Bước 1: Khảo sát và đánh giá sơ bộ. Xác định mức độ ảnh hưởng của CBAM đến doanh nghiệp.
Bước 2: Đánh giá hiện trạng phát thải. Phân tích nguồn phát thải, dữ liệu và hệ thống quản lý hiện có.
Bước 3: Xây dựng phương pháp tính phát thải. Tư vấn cách tính toán phù hợp theo yêu cầu EU.
Bước 4: Hướng dẫn lập báo cáo CBAM. Hỗ trợ doanh nghiệp lập báo cáo định kỳ và phối hợp với đối tác EU.
Bước 5: Đào tạo và chuyển giao. Hướng dẫn vận hành hệ thống kiểm kê – báo cáo nội bộ.
Bước 6: Theo dõi và cập nhật chính sách. Tư vấn điều chỉnh khi EU thay đổi quy định.
HẬU QUẢ CỦA VIỆC KHÔNG KHAI BÁO CBAM.
Nếu Doanh nghiệp không đáp ứng được nghĩa vụ báo cáo CBAM sẽ bị áp dụng hình phạt nếu: Báo cáo không chính xác hoặc không đầy đủ và người khai báo báo cáo chưa thực hiện các bước cần thiết để sửa báo cáo CBAM sau khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu triển khai quy trình sửa chữa.
Loại hình phạt bao gồm: Tiền phạt và chế tài. Mức phạt sẽ dao động từ 10€ đến 50€ cho mỗi tấn hàng hóa nhập khẩu không khai báo hoặc mỗi tấn khí thải ẩn chưa báo cáo. Các doanh nghiệp chịu phạt cũng có thể bị thu hồi tư cách người khai báo CBAM được ủy quyền.
Hình phạt có thể cao hơn nếu doanh nghiệp chậm nộp báo cáo quá sáu tháng theo yêu cầu. Để tránh những hậu quả này, hãy đảm bảo lập báo cáo CBAM chính xác và được nộp đúng thời hạn.
Nếu doanh nghiệp của bạn đang xuất khẩu hàng hóa qua thị trường Châu Âu, từ nay bạn sẽ phải tuân thủ CBAM. Để hỗ trợ các doanh nghiệp như vậy, Công ty tiêu chuẩn quốc tế ISC Việt Nam chúng tôi có dịch vụ Hướng dẫn khai báo, Tính toán và Lập báo cáo CBAM được các chuyên gia nhiều kinh nghiệm đảm trách. Hãy liên hệ ngay với ISC Việt Nam khi có nhu cầu bạn nhé.
Hà Nội: Số 18 Tam Trinh, Hai Bà Trưng, Hà Nội
- 0824 647 279 - 0357226867
- anh.nguyen@iscvietnam.net - trang.ha@iscvietnam.net
Đà Nẵng: Số 498 Bùi Trang Chước, Phường Hòa Xuân, Quận Cẩm Lệ, Thành phố Đà Nẵng
- 0931796188 - 0707 185165
- info@iscvietnam.net - thao.do@iscvietnam.net
Hồ Chí Minh: 8/29 Hoàng Hoa Thám, P.7, Q. Bình Thạnh, TP HCM
- 0933096426 - 0902 810 702
- van.pham@iscvietnam.net – duyen.tran@iscvietnam.net